ബാലു പി ബാലൻ

1979-ലെ ഇസ്ലാമിക് വിപ്ലവം മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം മാറ്റിമറിച്ച സംഭവമായിരുന്നു. ഷാ ഭരണകൂടത്തിന്റെ വീഴ്ചയും ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്‍റെ രൂപീകരണവും ഇറാനെ പാശ്ചാത്യരാജ്യങ്ങളുമായുള്ള നേരിയ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് കടുത്ത പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് നയിച്ചു. അതിനുശേഷം നാലു ദശാബ്ദങ്ങൾക്കിടെ ഇറാൻ നേരിട്ടും പരോക്ഷമായും നിരവധി സൈനികാക്രമണങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും അനുഭവിച്ചു.

വിപ്ലവത്തിന് പിന്നാലെ 1980-ൽ ആരംഭിച്ച ഇറാൻ–ഇറാഖ് യുദ്ധം രാജ്യത്തിന്‍റെ ആദ്യ വലിയ പരീക്ഷണമായി. എട്ട് വർഷം നീണ്ടുനിന്ന ഈ യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും സാമ്പത്തിക അടിസ്ഥാനങ്ങൾ തകർന്നുപോകുകയും ചെയ്തു. രാസായുധങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾ ഉണ്ടായതായി പിന്നീട് റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്തുവന്നു. 1988-ൽ യുദ്ധവിരാമം പ്രഖ്യാപിച്ചെങ്കിലും അതിന്‍റെ മുറിവുകൾ ഇന്നും സമൂഹത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.

അമേരിക്കയുമായുള്ള ബന്ധം തുടക്കത്തിൽ തന്നെ വഷളായിരുന്നു. 1979-ലെ തെഹ്റാനിലെ അമേരിക്കൻ എംബസി പിടിച്ചെടുക്കൽ സംഭവത്തിന് പിന്നാലെ ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരം കൂടുതൽ രൂക്ഷമായി. 1988-ൽ പേർഷ്യൻ ഗൾഫിൽ അമേരിക്കൻ നാവികസേനയും ഇറാനും തമ്മിൽ സൈനിക ഏറ്റുമുട്ടൽ നടന്നു. 2020-ൽ ബാഗ്ദാദിൽ നടന്ന അമേരിക്കൻ ഡ്രോൺ ആക്രമണത്തിൽ ഇറാൻ്റെ സൈനികനായ ഖാസിം സുലൈമാനി കൊല്ലപ്പെട്ടത് ഇരുരാജ്യങ്ങളുടെയും ബന്ധത്തെ വീണ്ടും സംഘർഷഭരിതമാക്കി. പിന്നാലെ ഇറാൻ ഇറാഖിലെ അമേരിക്കൻ സൈനിക താവളങ്ങളിലേക്ക് മിസൈൽ ആക്രമണം നടത്തി.

ഇസ്രായേലുമായുള്ള വൈരവും ഇറാൻ്റെ സുരക്ഷാ നയത്തിലെ പ്രധാന ഘടകമാണ്. ഇറാൻ്റെ ആണവ പദ്ധതിയെ ഇസ്രായേൽ ദേശീയ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണിയായി കാണുന്നു. സിറിയയിലെ ഇറാൻ പിന്തുണയുള്ള സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണങ്ങൾ പലതവണ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു. കൂടാതെ സൈബർ ആക്രമണങ്ങൾ, രഹസ്യ ഓപ്പറേഷനുകൾ, ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ വധങ്ങൾ എന്നിവയും ഈ സംഘർഷത്തിൻ്റെ ഭാഗമായി കാണപ്പെടുന്നു.

ഇറാൻ നേരിട്ടുള്ള യുദ്ധങ്ങൾക്കൊപ്പം പ്രോക്സി യുദ്ധങ്ങളിലും സജീവമാണ്. ലെബനനിലെ ഹിസ്ബുല്ല, യെമനിലെ ഹൂതി വിമതർ, ഇറാഖിലെ ചില ശിയ മിലീഷ്യകൾ തുടങ്ങിയ ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് ഇറാൻ പിന്തുണ നൽകുന്നുവെന്ന ആരോപണങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതുവഴി ഗൾഫ് മേഖലയിൽ സ്ഥിരത ചോദ്യംചെയ്യപ്പെടുകയും അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹം ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഇറാൻ്റെ ആണവ പദ്ധതിയും അന്താരാഷ്ട്ര ഉപരോധങ്ങളും രാജ്യത്തെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് നയിച്ചു. 2015-ൽ ഒപ്പുവെച്ച ആണവ കരാർ പ്രതീക്ഷ സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, പിന്നീട് അമേരിക്ക കരാറിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയതോടെ ഉപരോധങ്ങൾ വീണ്ടും ശക്തമായി. ഇതോടെ ഇറാൻ്റെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി ദുഷ്‌കരമായി.

നാലു ദശാബ്ദങ്ങൾക്കിടെ ഇറാൻ നേരിട്ട ആക്രമണങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും ഒരു രാജ്യത്തിൻ്റെ സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികൾ മാത്രമല്ല; അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ശക്തിസമത്വത്തിന്റെയും താൽപര്യസംഘർഷങ്ങളുടെയും പ്രതിഫലനമാണ്. മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ സമാധാനവും സ്ഥിരതയും ഉറപ്പാക്കാൻ ഈ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് നയതന്ത്രപരമായ പരിഹാരങ്ങൾ അനിവാര്യമാണ്.